Vrouwen die hun eigen weg gaan: waarom het zó veel losmaakt

Onderuit gehaald worden

Een tijd terug ging het op Instagram los omdat een influencer het wel heel bont had gemaakt. Op een video zag je haar blij de wereld rondreizen, vergezeld van de tekst Age 37. Never married. No kids. Hoe dúrft ze! Nou, er waren mensen die daar daadwerkelijk zo over dachten. Zo waren er maar liefst 5664 likes voor de opmerking ‘what a sad life’. Maar ook het pareltje ‘55, married twice. Three kids. I have done probably much more than you will ever do’ van een of andere zure man kreeg heel wat steunbetuigingen.

Dat social media worden ingezet om allerhande onvrede eruit te knallen is niks nieuws, maar tegenwoordig leidt het dus zelfs tot hoon als een vrouw beweert zonder partner en kinderen gelukkig te zijn. Of zoals een enkeling – gelukkig ook – in de reacties schreef: Wow, wat een agisme en seksisme. Als mensen zo blij zijn met kun keuze voor het huwelijk en kinderen, waarom zijn ze dan zo grof tegen een vreemde? 43 hier, geen kinderen, niet getrouwd en compleet gelukkig. Maar blijkbaar haat het internet dat. Het is natuurlijk niets nieuws dat vrouwen die het net even anders doen dan de massa snoeihard onderuitgehaald worden.

{{ trans('customs.newsletter_signup.responsemsg') }}

{{ trans('customs.buttons.signup') }}

Vul een geldig emailadres in. {{ errors . email[0] }}

Wat heet: vroeger belandden ‘heksen’ ofwel zelfstandige vrouwen letterlijk op de brandstapel en kregen boze of eigenzinnige vrouwen ‘hysterie’ toegedicht. Die tijden zijn gelukkig voorbij, maar toch zijn deze krachten in afgezwakte vorm nog aanwezig. Vrijgevochten vrouwen worden figuurlijk nog net zo hard afgebrand om ze ten minste monddood te krijgen. Veel hoef je daarvoor overigens niet te doen. Trek je eigen plan en negeer hoe je je volgens de mores als vrouw hoort te gedragen en een leger critici staat klaar. Het zit ’m in de vrouw die het hoogste woord heeft op een feestje en als aanstelster of hysterisch wijf wordt weggezet. Berg je vooral als je je als vrouw op een terrein begeeft dat ooit exclusief aan mannen toebehoorde. Niet voor niets bleek uit onderzoek van De Groene Amsterdammer dat vrouwelijke politici veel meer haat over zich heen krijgen dan hun mannelijke evenknieën. Maar je hoeft niet eens de politieke arena of boardroom te bestormen om heel wat op je afgevuurd te krijgen; je wordt al geshamed als je op social media verkondigt hoe happy je bent met je solo leven. Het is dan wel weer grappig dat veel van die boze mannen er met hun hoofd niet bij kunnen dat ‘zij zal alleen met haar katten eindigen’ door heel wat happy singles helemaal niet als worstcase wordt ervaren.

Veel vrouwen kiezen ervoor hun talenten niet te benutten, omdat ze bang zijn beschaamd en verketterd te worden 

Hatelijke reacties

Helaas zijn hatelijke reacties over het algemeen wél effectief in het kleinhouden van vrouwen, zo weet Carla Clarissa van Stralen, executive coach voor vrouwelijke leiders en auteur van Born to change the game. "Het vernederen van personen is aloude terreur die zelfs wordt ingezet om hele bevolkingen in bedwang te houden. Daarmee wordt het oeroude ‘don’t you dare’- signaal aan de rest afgegeven en dat is ontzettend effectief. Andere vrouwen worden daadwerkelijk in toom gehouden als ze zien dat vrouwen die het pad vereffenen zo hard aangepakt worden. Ze denken vervolgens wel dubbel zo hard na of ze iets zelf durven, want als sociale wezens willen we erbij horen. Veel vrouwen maken uiteindelijk de keuze hun volle potentie, kracht en talent niet te benutten in plaats van het risico te lopen om te worden beschaamd en verketterd."

Dat is gelukkig niet een keuze die Debby Gerritsen maakte. Als AD-columnist krijgt ze heel wat nare reacties naar haar hoofd geslingerd om haar progressieve gedachtegoed en – laten we wel wezen – omdat ze überhaupt een vrouw met een (sterke) mening is. Gerritsen: "Elke week krijg ik heel veel shit in mijn mailbox. Waarschijnlijk omdat ik in mijn columns tegen de gevestigde orde – het patriarchaat – aantrap. Veel mannen vinden het vervelend dat ik een mening heb en dat ik ook wel eens gelijk kan hebben. Het is opvallend hoe vaak ik ‘meisje, schrijvertje, columnistje’ wordt genoemd om mij te denigreren, of ze mailen dat ze me willen neuken. Allemaal pogingen om ervoor te zorgen dat ik mijn mond houd. Veel vrouwelijke columnisten zijn vanwege verbaal geweld gestopt. Al die haatreacties maken het werk zwaar en soms heb ik er ook echt even geen zin meer in, maar gelukkig zijn er nog genoeg momenten dat ik ‘fuck it’ denk."

Soms hoef je niet eens een sterke mening te hebben, maar alleen maar te bestaan om bergen haat over je af te roepen. Het wordt tegenwoordig al als daad van verzet gezien om natuurlijk oud te willen worden – weer zoiets waar nooit iemand over valt bij een man. De inmiddels zestigjarige actrice Sarah Jessica Parker kreeg er op social media ongenadig van langs toen ze op straat met grijze lokken en een hoofd vol rimpels gefotografeerd werd. Zoals ze zelf reageerde: "Ik weet hoe ik eruitzie. Ik heb geen keuze. Wat kan ik eraan doen? Stoppen met ouder worden?Verdwijnen?"

Aan de andere kant is daar Pamela Anderson, die op haar 56ste om haar make-uploze gezicht door Proenza Schouler beloond werd met een plek in hun campagne. Al bewijst dit misschien alleen maar dat naturally aging best gewaardeerd wordt, maar alleen als je er dan alsnog verbluffend fris uitziet (en slank, en wit). De vrijgevochten schrijfster Elizabeth Gilbert (Eat pray love) was er in elk geval klaar mee om aan het schoonheidsideaal te voldoen en schoor onlangs haar blonde lokken af. Hoe ze zich daarna zei te voelen? Juist: bevrijd.

Ook Britney Spears vertelde destijds het scheerapparaat te hebben gepakt omdat ze het spuugzat was om (al haar hele leven) op haar uiterlijk beoordeeld te worden. De wereld noemde haar gek, maar ze was haar tijd eigenlijk ver vooruit.

Leven en laten leven

Al die vrouwen die tegen de stroom inzwemmen, zouden we moeten eren omdat ze de weg vrijmaken voor anderen. Maar ze worden raar, verward, arrogant, aandachtsgeil, bitchy, stomme feminist, sletterig (bij vrouwen die hun seksualiteit ownen) of frigide (bij vrouwen die dat te weinig doen) genoemd. Waar komt die woede over het leven van anderen toch vandaan?

Volgens psycholoog en schrijver van Het dertigers dilemma Nienke Wijnants hebben vooral degenen die zich wél conformeren aan de norm de neiging anderen aan te vallen. Wijnants: "Veel mensen rollen vanuit sociaal-maatschappelijke druk het huisje-boompje- beestje-leven in. Zelfs in de vrije Westerse maatschappij stellen ze zich nog te weinig de vraag wie ze echt zijn en waar hun leven toe dient. Velen doen iets dus simpelweg omdat iedereen dat doet en voelen zich er onbehaaglijk bij om het anders te doen. Sterker nog: zo voelen ze zich ook als ánderen van de norm afwijken. Want dat zou weleens kunnen betekenen dat ze zelf eigenlijk alleen maar doen wat hoort en dat ze spijt kunnen krijgen van hun eigen keuzes. Voor veel mensen is haat spuien de enige manier om met al die ongemakkelijke emoties om te gaan. Wat daar nog bijkomt, is dat vaak sprake is van metastereotypering, ofwel de verwachting dat die ander wel (voor)oordelen over jóuw leven zal hebben."

En dat is precies wat er gebeurde bij de reisinfluencer uit het begin van dit artikel. Ze repte met geen woord over mensen die gelukkig zijn met partner of kind, maar die voelden zich wél massaal aangevallen. Ze wilde alleen maar laten weten dat je zonder die zaken ook gelukkig kunt zijn. Als vrouw welteverstaan, want mannen waren hier waarschijnlijk niet zo hard op afgerekend. Wat overigens niet betekent dat mannen het in de patriarchale maatschappij nou zo makkelijk hebben.

Zo verzamelde influencer Matt Bernstein wat pareltjes waarin mannen als ‘gay’ werden weggezet – beledigend bedoeld – simpelweg omdat ze een flesje water meenamen, een dessert bestelden of thee in plaats van sterke koffie dronken. Volgens coach Van Stralen is precies het feit dat ook mannen aan allerlei ongeschreven regels moeten voldoen dé reden dat ze zo afgeven op vrouwen die de regels breken. "Mannen zitten ook klem in de beperkende rol die hun in de patriarchale maatschappij is toegedicht. Ze voelen onbewust dat ze zelf niet vrij zijn en veroordelen daarom een geëmancipeerde vrouw die wél haar leven inricht zoals ze het wil. Dat wordt nog sterker als ze het terrein van mannen betreedt, zoals de werkvloer, want veel mannen ontlenen hun eigenwaarde en identiteit aan hun rol als kostwinner."

Het wordt al als daad van verzet gezien om natuurlijk oud te willen worden – daar valt nooit iemand over bij een man 

Man o man

Van Stralen vervolgt: "Een vraag als ‘wie ben ik echt?’ vinden ze vaak veel te soft en hebben ze zichzelf nog nooit gesteld, waardoor hun persoonlijke en spirituele ontwikkeling achterloopt op die van vrouwen. Dus blijven ze hun bestaansrecht uit hun werk en stereotype mannelijke rollen halen. Het is zo belangrijk dat ook mannen die traditionele rollen gaan betwisten en ervan vrijkomen. Tegelijkertijd zie je bij jonge mannen ook een groeiende kwetsbaarheid: zij voelen zich vaak miskend, onbegrepen of buitengesloten in een snel veranderende wereld. Die onmacht is vruchtbare grond voor influencers als Andrew Tate, die misbruik maken van dat gevoel en een vijandbeeld van vrouwen schetsen. Het is daarom belangrijk dat we de dialoog blijven voeren, met vrouwen én mannen die de moed hebben om de status quo te bevragen en anderen daarin meenemen."

"Gelukkig zijn er wereldwijd steeds meer mannen die toxic masculinity aan de kaak stellen en juist door hun voorbeeld andere mannen uitnodigen tot reflectie," zegt Van Stralen. "Zij zijn van onschatbare waarde in deze verandering. Juist als we die onderliggende gevoelens durven te zien – onzekerheid, een gebrek aan erkenning, het gevoel tekort te schieten – ontstaat er ruimte voor echte verandering. Begrip en compassie zijn daarbij geen zwakte, maar precies wat nodig is om elkaar te helpen groeien."

Sisterhood is key

Dat geldt ook voor vrouwen onderling, want die kunnen elkaars grootste criticasters zijn. Van Stralen: "Het patriarchaat kan alleen maar bestaan bij de gratie en steun van vrouwen, anders kan het niet zo groot zijn als het nu is. Veel vrouwen hebben het seksisme in de maatschappij geïnternaliseerd en oordelen daardoor hard over andere vrouwen. Hét tegengif voor het patriarchaat is onvoorwaardelijke sisterhood. We moeten massaal achter vrouwen gaan staan die andere keuzes maken dan wijzelf en negatieve opmerkingen over andere vrouwen niet meer pikken en maken.

"Sommige mensen maken zich druk over de opmars van ‘trad wives’ en extremistische mannen die de patriarchale maatschappij in stand willen houden. Ik zie het juist als een goed teken dat zo’n tegenbeweging nodig is, dat geeft aan hoe ver we al zijn gekomen. Een flink aantal vrouwen is immers het juk van hoe ze zouden moeten leven al ontstegen. Nu is het belangrijk dat we nooit meer inbinden."

She's on fire

Het stemt mij in elk geval hoopvol als ik Instagram weer eens aanzwengel en lees hoe vrouwen losgaan bij de aankondiging van weer zo’n cringy Hallmark-film over een stadse vrouw die voor werk in de provincie moet zijn waar ze verliefd wordt op de timmerman/barista/boer en zonder blikken of blozen haar succesvolle carrière voor hem aan de wilgen hangt. Zoals veel vrouwen op dit wel heel eenzijdige beeld reageerden: waar blijft de omgekeerde film over een vrouw die haar suffe vriendje verlaat om eindelijk die flitsende carrière in de grote stad na te jagen? Iets zegt mij dat die vast niet lang meer op zich laat wachten, zeker wanneer ik nog eens naar het account van de gepijnigde reisinfluencer ga en zie dat duizenden vrouwen zich inmiddels tussen de haters hebben verzameld om haar luid en duidelijk te steunen. De weg is hobbelig, maar die vrijgevochten vrouw komt er wel. She’s on fire, zeker met de hulp van haar bondgenoten.