Daphnes zusje stierf onverwacht: 'Bewegen helpt me het verlies van mijn zus te verwerken'

Daphne: "Ik was vijfentwintig, bezig met sporten, uitgaan en genieten van alles dat het leven te bieden heeft. Tot mijn zusje Sanne overleed en alles compleet stil kwam te staan. Ik wist niet hoe ik moest rouwen, of ik verdrietig moest zijn of juist door moest gaan. Ik zocht naar houvast, naar een manier om met dat enorme verlies om te gaan. Inmiddels weet ik: er is geen goede manier om te rouwen. Maar in beweging komen en blijven, dat helpt."

"Sanne en ik scheelden tweeënhalf jaar en waren meer dan zussen: we waren zielsverwanten. We deelden álles met elkaar en waren onafscheidelijk. Mensen om ons heen wisten niet beter dan dat wij áltijd bij elkaar waren, een twee-eenheid. We gingen samen winkelen, op vakantie, hardlopen. Als ik een zin begon, maakte zij hem af. We gingen geregeld uit en zetten dan de kroeg op stelten wanneer we ons favoriete nummer Girls just wanna have fun hoorden. We vonden het ook belangrijk om iets voor een ander te betekenen, dat deden we bijvoorbeeld door mee te doen aan een actie van A sister’s hope, om geld in te zamelen voor borstkanker. Wij deden dat zo fanatiek dat we in no time vierduizend euro hadden binnengehaald."

{{ trans('customs.newsletter_signup.responsemsg') }}

{{ trans('customs.buttons.signup') }}

Vul een geldig emailadres in. {{ errors . email[0] }}

Sanne overleed plotseling

"Die bewuste ochtend was ik nog bij haar langs geweest. Sanne lag al een paar dagen grieperig op bed en ik zou die dag naar een festival gaan. Toen ik een paar uur later stond te dansen, ging mijn telefoon. Het was mijn moeder die zei dat ik naar het ziekenhuis moest komen. Sanne was er slecht aan toe, ze had hoge koorts en haar hart leek niet goed te functioneren. Om haar goed te kunnen onderzoeken, werd ze onder narcose gebracht. Niet veel later stond ik aan het bed waar de dokters mijn zusje probeerden te reanimeren. Zonder succes. Sanne overleed aan myocarditis, een ontsteking aan haar hartspier."

"In ons gezin ontstond na het verlies van Sanne een leegte die bijna voelbaar in de lucht hing. Een gat dat we probeerden te overbruggen, ieder op onze eigen manier. Ik vond het moeilijk mijn verdriet met mijn ouders te delen; ik wilde niet dat mijn pijn nog een extra last voor ze zou worden. Ook al werd ik omringd door liefde – van hen, van een grote groep vrienden, van mijn man Maarten – toch voelde rouw soms heel eenzaam. Ik zocht naar houvast, iets om het gemis te kunnen vastpakken, maar het glipte door mijn vingers. Ik wist simpelweg niet wat ik met mijn verdriet en gemis aan moest."

'Wandelen bracht me terug in mijn lijf. Het voelde als een overwinning'

Gat overbruggen

"Sport en bewegen hebben altijd een belangrijke plek in mijn leven gehad. Niet voor niets werk ik al jaren met veel plezier bij de KNVB. Ik voetbalde een tijd, maar daarnaast liep ik hard, zwom en ging ik graag mountainbiken – bewegen was voor mij altijd een bron van energie. Na Sannes overlijden voelde sporten alleen heel anders aan. Hardlopen deden we vaak samen, en die route was in het begin te beladen om naar terug te keren. Maar wandelen lukte me wél. Het is eigenlijk niets meer dan je ene been voor het andere zetten. Helemaal alleen, soms zelfs in de regen. En toch gaf het me iets om vast te houden: elke stap, elke ademhaling voelde als een kleine overwinning. Het bracht me uit mijn hoofd en terug in mijn lijf. Het maakte me letterlijk en figuurlijk iets lichter."

"In beweging blijven werd mijn manier om verdriet te laten stromen in plaats van vast te zetten. Beweging werd heling – soms zacht, soms strijdlustig. Het was niet dat de pijn er minder door werd, maar ik kon het wél blijven dragen. Toen ik langzaam weer begon met hardlopen, voelde dat kwetsbaar. Mijn gedachten renden soms harder dan mijn benen en er waren momenten dat de tranen tijdens het lopen over mijn wangen liepen. Maar juist door dóór te blijven gaan, merkte ik hoe ik me daarna tóch iets beter voelde – alsof mijn lijf wist wat mijn hoofd nog niet kon bevatten."

"Voetballen gaf me iets anders: verbondenheid. Het samenspel, de focus op de bal, de energie van het team – het voelde als een warme deken. Even hoefde ik niet te denken aan het gemis en kon ik gewoon meedoen in het leven. Dat was helend, maar ook verwarrend. Want mag je wel lachen, genieten, winnen als degene van wie je houdt er niet meer is? Die vraag bleef me lang achtervolgen. Het schuldgevoel zat diep, maar het was juist in die momenten van plezier dat ik leerde: rouw en geluk kunnen samen bestaan. Het één sluit het ander niet uit."

Schuldgevoel

"Steeds meer begon ik voor mezelf dingen op te schrijven. Schrijven heb ik altijd fijn gevonden, het hielp me om mijn gedachten te ordenen en de zwaarte een beetje los te laten. Nooit met het idee om een boek te schrijven, maar gewoon voor mezelf. Met mijn zusje deelde ik altijd alles, we spraken elkaar dagelijks. Toen zij er niet meer was, miste ik die uitlaatklep enorm, en die vond ik terug in schrijven. Daarnaast merkte ik dat ik toevalligerwijs vaak in gesprek raakte met mensen die ook een groot verlies hadden meegemaakt. We vonden in elkaars verhalen dikwijls herkenning."

"Tijdens een voetbalwedstrijd in het buitenland ontmoette ik iemand die z’n broer had verloren. We deelden dat schuldgevoel: mag je blij zijn, mag je genieten, als je iemand zo mist? Die gesprekken met anderen bleken goud waard. Het liet me zien: het mag er zijn, je bent niet de enige. Die verbinding was zo waardevol. Maar natuurlijk bleef ik Sanne missen. Ik deelde dat op social media en plaatste af en toe wat tekst hierover op Facebook en Instagram. Ik wilde haar herdenken en delen wat ik voelde. Ik kreeg zoveel mooie reacties, die mij ook weer steunden in het verlies. Ik kwam erachter hoe anderen haar ook nog steeds misten en aan haar dachten. Ook kreeg ik vaak te horen dat het mooi was hoe ik hierover schreef. Mensen zeiden vaak: ‘Je kunt zo mooi schrijven, zou je niet een boek willen schrijven?’ Eerst moest ik daar hard om lachen, maar uiteindelijk dacht ik: waarom niet? Ik besloot ook de gesprekken die ik met anderen voerde vast te leggen en deed via sociale media een oproep: wie heeft verlies meegemaakt en wil haar verhaal delen? Mijn inbox ontplofte."

'Er gebeurt iets bijzonders als je met elkaar in gesprek gaat over het onderwerp rouw en echt naar elkaar luistert'

Bericht van hoop

"Ik merkte dat er iets bijzonders gebeurt als je met elkaar in gesprek gaat over het onderwerp rouw en echt naar elkaar luistert. Er ontstond echt iets prachtigs: die verbinding. Het besef dat je elkaar herkent in dat wat zo pijn doet. Toen dat eenmaal op papier stond, dacht ik: dit is toch wel heel mooi, ik wil dit met anderen delen. Als rouw je raakt, kun je je zó alleen voelen. Maar deze verhalen laten zien: je bent niet de enige, en zelfs uit het grootste verlies kan iets nieuws ontstaan. De winst zit voor mij in twee dingen: in de ontmoeting met anderen, én in wat ik zachtkracht ben gaan noemen. Zachtkracht betekent voor mij dat je jezelf toestaat om ruimte voor kwetsbaarheid in je rouw te nemen. Dat je enerzijds de kracht vindt om door te gaan, maar ook de zachtheid om soms stil te blijven staan.

"Rouw vraagt om doorzettingsvermogen, om veerkracht, maar ook om rust en herstelmomenten. Je hoeft niet altijd vooruit. Verlies vraagt om beweging, maar ook om mildheid. Dáár, in die balans, schuilt de kracht om verder te kunnen."

Bewegen is meer dan afleiding

Bij de mensen die ik interviewde, speelde ‘beweging’ ook vaak een grote rol in hun rouwproces: boksen, schoffelen in de tuin, yoga. Beweging hoeft niet groots te zijn. Al is het maar een rondje lopen om je huis. Tegelijk vroeg ik mij af: is dit slechts een gevoel dat wij delen, of gebeurt er echt iets in je lichaam en je brein wanneer je beweegt? Ik vroeg het hoogleraar neuropsychologie Erik Scherder en hij bevestigde dat beweging meer is dan afleiding: in je hersenen worden verbindingen aangelegd die helpen bij wat in rouw zo ingewikkeld is – ordenen, plannen, weer grip krijgen. Ook komt er serotonine vrij, waardoor je je beter voelt. Wat voor mij intuïtief voelde als heling, blijkt dus ook wetenschappelijk onderbouwd. Dat vond ik enorm troostrijk."

Schrijven was moeilijk en mooi

"Over Sanne schrijven was moeilijk en mooi tegelijk. Het bracht haar heel dichtbij, maar als ik mijn laptop dichtklapte, kwam het gemis weer keihard binnen. Ik heb ook geschreven over hoe ze is overleden, hoe die weg daar naartoe was. Dat was pijnlijk, maar het was goed om ernaar terug te gaan. Al voelde het als het opentrekken van een wond die eigenlijk al een beetje was geheeld. Pijnlijk en rauw. Soms maakte het schrijven en de emotie die erbij hoort me moe, zeker in combinatie met een druk gezinsleven met twee kinderen moest ik af en toe echt even stoom afblazen om mezelf niet voorbij te lopen. Ik heb ook een tijdje in mijn eentje in een boshuisje gezeten om rustig aan het boek te kunnen werken. In de stilte hoor je alles."

"Op sommige momenten hoorde ik Sanne in mijn oor grappen: ‘Ga je dit nou echt opschrijven, Daf?’ Dan moest ik lachen en voelde ik haar even heel dicht bij me. Ik hoop dat ik met mijn boek een bericht van hoop heb kunnen afleveren. Als er zoiets ingrijpends in je leven gebeurt, houdt je leven niet op, ook al voelt het soms wel zo. Iedereen verliest ooit iets of iemand. Maar in beweging blijven, letterlijk of mentaal, helpt je om niet te blijven hangen in de leegte. Soms blijft het gewoon moeilijk, ook voor mij. Juist op de momenten dat ik het leven vier zoals ik altijd samen met Sanne deed. Ik werd onlangs veertig en gaf een groot feest. Dan komt het gemis keihard binnen. Die plek naast me die leeg bleef omdat zij er niet meer is. Dat gevoel blijft misschien altijd wel onder de oppervlakte aanwezig."

Kracht en kwetsbaarheid

"Als er door mijn boek maar één persoon is die zich minder eenzaam voelt, is mijn missie geslaagd. En daarnaast heb ik geleerd, zonder als een evangelist te willen klinken: ‘Kom in beweging’, al is het maar met kleine stapjes. Het helpt. De kern van mijn boek is dat verlies niet alleen iets wegneemt, maar ook iets wakker maakt. Dat beweging een vorm van rouwverwerking kan zijn – en dat kracht en kwetsbaarheid elkaar niet uitsluiten. Ik leerde dat verliezen en winnen niet tegenover elkaar staan. Je kunt verliezen wat je het meest liefhad en toch iets wezenlijks winnen: jezelf, je kracht, je zachtheid.

"Ik zou tegen iedereen willen zeggen: ‘Ga bewegen!’ want het helpt je echt verder. Dat laat mijn boek ook zien: letterlijk die ene stap zetten is al in beweging komen. Ook mijn partner Maarten heb ik geïnspireerd; we wandelen nu samen veel meer. In wandelen zit ook iets moois: je hoeft elkaar niet aan te kijken en er kunnen gesprekken plaatsvinden, ook over rouw. Mijn kinderen doen het ook: Levi voetbalt, Eva danst en turnt. Beweging helpt ons allemaal, op onze eigen manier."

Het boek ‘Winnen door verlies, de wedstrijd die je niet wilde spelen’ van Daphne van Dijk ligt nu in de winkel.