De sex-out: Wat is het en hoe kom je daaruit?

Voelt sex als een taak op je to-dolijst? Is het wekelijkse nummertje iets waar je niet meer van geniet? Merk je dat jij en je partner moeilijk over sex kunnen praten? Heb jij geen seksuele zin meer in je partner? Dat klinkt als seksuele moeheid. Seksuoloog Mariëtte Sinninghe Damsté liep er tegenaan in har eigen langdurige relatie en ging op onderzoek uit in haar praktijk. Ze sprak ruim vijftienhonderd koppels en ontdekte dat seksmoeheid maar liefst 67 procent van de stellen treft.

Het komt voor op alle leeftijden, maar opvallend genoeg ligt de piek bij mensen tussen de twintig en dertig jaar: maar liefst zeventig procent van hen ervaart seksmoeheid. En 42 procent van alle stellen is zó uitgeput, dat Sinninghe Damsté spreekt van een sex-out. Ze schreef er het gelijknamige boek Sex-out – In vier stappen uit je seksuele burn-out over. "In mijn onderzoek zag ik dat de mechanismen achter seksuele uitputting bijna identiek bleken te zijn aan die van een burn-out. Een burn-out ontstaat door een overdaad aan moeten, gecombineerd met een gebrek aan controle en herstel. En precies datzelfde patroon zag ik terug in seksualiteit."

Risicofactoren

Sinninghe Damsté stelde een lijst op van tien kenmerken van een sex-out: moeheid, geen tijd maken voor sex, verlies van nieuwsgierigheid, verminderde lustgevoelens, verminderde fysieke aantrekkingskracht, somberheid rondom sex, prikkelbaarheid, onzekerheid, machteloosheid en fysieke klachten. Als je jezelf herkent in drie of meer kenmerken, heb je een (beginnende) sex-out. Mariëtte kreeg in haar onderzoek dingen bevestigd. Zo bleken kinderen, een lange relatie en een drukke baan belangrijke risicofactoren voor een sex-out. Maar liefst 65 procent van de sex-moeë koppels heeft kinderen.

'Verrassend: ook stellen in een prille relatie, zonder kinderen of sleur, hebben last van seksmoeheid'

Maar er waren ook verrassingen. "Ik had niet gedacht dat stellen zonder kinderen en drukke banen ook last van seksmoeheid kunnen hebben. En ook verrassend: er zijn stellen die er in een prille relatie − dus zonder hypotheek, kinderen of sleur − al last van hebben. Ook sprak ik na mijn onderzoek veel singles die niet meer durven te beginnen aan een relatie, omdat ze al seksueel moe zijn vóór de start. Ze hebben geen zin in hetgedoe van dat de een meer wil dan de ander bijvoorbeeld. Ik denk dat de cijfers rondom sex-out daarom nog veel hoger liggen dan uit mijn onderzoek naar voren komt."

Toverformule

Liselotte (29) herkent zich in de kenmerken van sex-out: "Marc en ik leerden elkaar kennen rond ons twintigste. De chemie was in het begin niet te doen. Zodra we elkaar zagen, besprongen we elkaar en we experimenteerden erop los. De sex was echt fantastisch. Toen we langer in de relatie zaten en de eerste passie eraf was, bleef ons seksleven vervullend, al merkte ik drie jaar geleden dat er een sleur in sloop. We deden het altijd op dezelfde manier: een riedeltje dat tot ons beider hoogtepunt leidde, maar het vervulde me niet meer. Ik durfde het daar nog niet echt met Marc over te hebben, want ik wilde hem ook niet kwetsen. Toen raakte ik zwanger. Twee jaar geleden ben ik bevallen van onze dochter en sindsdien heb ik nóg minder zin in sex gekregen. Het voelt als een ‘moetje’ en ik merk dat ik vaak aftel tot het weer voorbij is. Ik weet dat ik hier iets mee moet, want dit is ook niet eerlijk tegenover Marc.

Een herkenbaar verhaal volgens Sinninghe Damsté. "Hartstocht wordt wakker bij nieuwigheid. Dus als je iemand nog niet kent, ben je heel nieuwsgierig en ontdek je elkaar in wat de ander fijn vindt. Als je de ‘toverformule’, zoals ik het noem, heb ontdekt, ga je dat herhalen en word je er steeds efficiënter in. Je stapt met twee hoofden in bed in plaats van met twee lichamen en weet op de milliseconden af wat jullie gaan doen om naar dat piekorgasme toe te werken. Daardoor wordt de sex heel voorspelbaar, net alsof je iedere dag dezelfde work-out doet of hetzelfde eet. Je moet je lichaam blijven verrassen. Het gaat niet om andere standjes, maar om liefde en intimiteit en om verbinding met je lichaam. Op maandagavond wil je lichaam iets anders dan op dinsdagavond."

En er komt nog iets bij kijken volgens Sinninghe Damsté: "Vrouwen voelen op een gegeven moment, vooral na een bevalling en de overgang: mijn lijf wil eigenlijk niet meer. Mijn lijfzegt ‘nee’, niet tegen sex maar tegen de sex zoals die was."

Spanning opbouwen

Lisa (33): "Vanaf de eerste seksuele contacten,vanaf mijn zestiende, heb ik nooit echt van sex kunnen genieten. In het begin was het vooral dat stuntelige erop en eraf van jongens. Zij deden hun ding, kwamen klaar en ik dacht: is dit het nou? Ik voelde er weinig bij. Klaarkomen lukte al helemaal niet, alleen als ik met mezelf speelde. Toen ik op mijn 28ste een lange relatie kreeg, heb ik dit direct verteld. We hadden we lange vrijpartijen waarbij ik uit mijn hoofd ging en meer in mijn lijf. Dan lukte het me wel om klaar te komen, zonder speeltjes, maar wel met handen en likken bijvoorbeeld. Totdat er een speeltje in bed kwam waarbij ik in no time tot een hoogtepunt kwam. Heerlijk hoor, maar het heeft wel alle sjeu uit ons seksleven gehaald. Want nu doen we niet meer aan lange vrijpartijen, maar werken we allebei toe naar het hoogtepunt. Ik geniet er niet meer van, mis de verbinding en mis de tijden dat we nog echt moeite deden."

Door de sex die we zien in Hollywood-films bijvoorbeeld, hebben we een verwrongen beeld over wat sex is, zegt seksuoloog Sinninghe Damsté. "Sex wordt gebruikt om spanning op te bouwen en vervolgens binnen een vloek en een zucht te ontladen. Het is mechanisch, routinematig en piek- en handelingsgedreven, gericht op het orgasme. Terwijl een op de drie vrouwen moeilijk klaarkomt. Dat kan frustrerend zijn voor zowel de man als de vrouw, want die denken allebei dat ze falen. Alles is gericht op klaarkomen en als we ons seksleven nieuw leven in willen blazen, zoeken we dat in de vorm van nieuwe technieken, speeltjes, lin- gerie of een parenclub. Maar dat zijn allemaal doe-dingen. Om uit je sex-out te komen, moet je op zoek naar echte verbinding."

'Oefen om over sex te praten, dat schept verbinding en leert je ook om terug te gaan naar je lichaam'

Uit de sex-out

Seksuoloog Mariétte Sinninghe Damsté noemt het de Way-Out: vier stappen die je uit de seksuele burn-out halen.

Stap 1: Verbinding met jezelf

De eerste stap draait om zelfliefde: verbind je met jezelf voordat je de verbinding met een ander aangaat. Deze stap slaan we eigenlijk altijd over, omdat we enorme pleasers zijn. Vraag jezelf af: wat zijn mijn wensen, wat zijn mijn grenzen en wat wil ik geven? Laat je lichaam spreken en leer uit je hoofd te gaan en in je lijf te zakken. Yoga, meditatie en dansen kunnen methodes zijn om meer in contact te komen met je lijf.

Stap 2: Overgave

Laat je hoofd achter op het nachtkastje en laat de vertrouwde toverformule die jullie altijd afdraaien los. Durf je over te geven aan het onbekende, zodat je niet weet wat er gaat gebeuren. De toverformule werkte, maar het wordt op een gegeven moment saai en je lichaam raakt er ongevoelig voor. Het lijkt alsof je contact maakt, maar je herhaalt eigenlijk een patroon.

Stap 3: Hartverbinding

Leer te communiceren, ook tussen de lakens, want 80 procent van de sex is communicatie. Een mooi gesprek kan bijna net zo intens zijn als een vrijpartij. Evalueer hoe de sex was, wat voel je, wat verlang je? Oefen om over sex te praten. Het schept verbinding en het leert je ook terug te gaan naar je lichaam en écht te voelen. En het leert te dingen niet persoonlijk te nemen. Het is ook goed omeen stopwoord af te spreken als je even een pauze nodig hebt, als je bijvoorbeeld te veel in je hoofd zit tijdens de sex. Merk je dat je met je to-dolijst van de volgende dag bezig bent, maak dan de vrijpartij niet ‘even snel af’, maar stop en kijk of je weer in je lijf kunt komen. Vraag je partner je te helpen, zo kom je ook echt met elkaar in verbinding.

Stap 4: Hartstocht

Wees je ervan bewust dat mannen en vrouwen gelijkwaardig zijn, maar dat onze seksuele energie wél anders werkt. Voor mannen zit dat meer rond het bekkengebied, bij vrouwen meer rond het hart en de borsten. Wij zitten meer in het hoofd en hebben meer tijd nodig om in het lichaam te komen, het gevoel moet kloppen – en soms moet nog even de was in de wasmachine – voordat we intiem kunnen zijn. Als je dat van elkaar leert te begrijpen, kun je ook voelen wat de ander nodig heeft en elkaar dat geven. En denk als vrouw niet dat je niet goed functioneert als je niet snel opgewonden raakt, we hebben nu eenmaal meer tijd nodig. Soms wel uren, en dat is oké. Het gaat niet zozeer over klaarkomen, maar over leren om intiem te zijn en open te staan voor alles wat er gebeurt. Dat kent geen eindpunt.