Proost op de toekomst: Hoe je sociaal blijft zonder een glas in je hand

Al een tijdje is Simons (43)  ongelukkig met haar levensstijl. Sinds haar scheiding zij de naborrels bij het poppodium waar ze werkt steeds frequenter en langer geworden. Echte katers heeft ze niet, dat is haar valkuil. Maar iets zit haar dwars. Ze is nooit een grote drinker geweest, zelfs als tiener wist ze meestal aardig maat te houden met de martini’s met ijs.

Haar ervaringen achter de bar versterken het knagende gevoel: na de eerste drankjes ziet ze het publiek socialer worden, maar naarmate de avond vordert raken ze meer in zichzelf gekeerd en worden sommigen vervelend of zelfs agressief. Na twee ayahuasca-sessies neemt ze het besluit: waarom zou ze zichzelf nog zo blijven verdoven? Ze gaat het leven uitproberen zonder drank.

Het is hipper om een kombucha ginger mocktail te bestellen dan een ouderwetse gin-tonic

De harde feiten: Waarom alcohol voor vrouwen schadelijker is dan we dachten

Simone is anno 2026 geen uitzondering. Steeds meer mensen drinken minder of zelfs helemaal niet meer. Vooral veertigers met jonge kinderen – die altijd al minder dronken dan de rest van de volwassenen – maar ook in andere leeftijdscategorieën is het tegenwoordig hipper om tipsy te zijn dan toeter, en staat het meer fashionable om een kombucha ginger mocktail te bestellen dan een ouderwetse gin-tonic. Soberistas for the win! De belangrijkste reden? Na tientallen jaren de harde feiten straal genegeerd te hebben, kunnen we er niet meer onderuit: alcohol is gewoon echt heel slecht voor je, en zeker voor vrouwen.

Het verhoogt je kans op zeven soorten kanker, vooral van je spijsverteringsstelsel. De gemiddelde vrouw heeft een kans van 8,8 procent op het ontwikkelen van borstkanker. Bij twee glazen per dag is dat al 10%. Ook verlaagt drinken je vruchtbaarheid en verhoogt het de kans op onder meer dementie, hart- en vaatziekten, longziekten en mentale klachten. En zelfs dat ene glaasje voor je hart waar veel mensen zich aan vastklampten bleek too good to be true. "De kennis over de risico’s van alcohol neemt toe", zegt Wim van Dalen van het Nederlands Instituut voor Alcoholbeleid STAP. "En mensen doorzien steeds meer de strategieën van de industrie om ons alcohol normaal te laten vinden."

Alcohol is nogal een 'dirty drug', die op heel veel verschillende delen van je hersenen werkt

Dommer, onhandiger en a-socialer door alcohol

Alcohol is nogal een ‘dirty drug’, want anders dan de meeste andere drugs werkt het op heel veel verschillende delen van je hersenen. Neem je een paar glaasjes dan geeft het een ontspannend effect. Drink je meer, dan beginnen je hersenen steeds minder goed te werken. Je reactietijd vertraagt, je concentratie vermindert, je geheugen gaat minder goed werken, de controle over je spieren gaat omlaag en je kunt ontremd raken. Oftewel: je wordt dommer, onhandiger en vaak ook a-socialer. Drink je héél veel, dan raak je in coma.

En dan is er nog de aandacht voor grensoverschrijdend gedrag, vooral van mannen met macht en status, waarbij alcohol er ook niet goed op staat. Alcohol ontremt sommige mensen ook op manieren waarop je dat liever niet zou hebben. Kortom: alcohol is niet echt sexy meer. Sommige deskundigen, zoals de bekende hersenwetenschapper Erik Scherder, pleiten ervoor om de drank helemaal terzijde te schuiven. Waarom zouden we het immers niet gezellig kunnen hebben zonder die hersenverschrompelende rommel?

"Waarom zouden we het immers niet gezellig kunnen hebben zonder die hersenverschrompelende rommel?"

Toch even ontsnappen

Maar dat is natuurlijk wat te makkelijk gesteld. Niet voor niets drinken mensen al tienduizenden jaren. Alcohol heeft een centrale plek in heel veel culturen. Ook onze cultuur kent prachtige tradities met bier, wijn en ook sterke drank (al neemt die in andere culturen een centralere rol in), en alcohol kan je culinaire versnaperingen écht fantastisch tot hun recht laten komen. En bovenal is alcohol een sociaal bindmiddel en een manier om even te ontsnappen aan de sleur of ratrace van alledag. Dat is ook precies waarom Maya (39) – die zegt wel echt minder te drinken tegenwoordig – het heel onwenselijk zou vinden als alcohol zou verdwijnen. In haar omgeving ziet ze de laatste tijd steeds meer geheelonthoudende fanatiekelingen die het niet kunnen laten om hun oordeel te tonen over iemand anders’ gedrag. "Ach, die arme stakkers, zie ze nou eens staan, zie je ze dan denken."

Tuurlijk, Maya erkent ook wel de voordelen van niet drinken. Afgelopen dry januari deed ze het weer samen met haar vriend ("oké, bíjna de hele maand"). Fysiek voelde ze zich niet enorm veel beter, maar haar stemming werd er wel stabieler van. Maar wat ze vooral merkte: ze kon de hele dag door dingen blijven doen, in plaats van dat ze vanaf dat eerste glas wijn ‘overstak naar de andere kant’ en er van de rest niks meer terecht kwam.

Maya: "Af en toe druk ik even op de resetknop. Daar heb ik die kater dan wel voor over."

Juist de ontsnapping aan die constante drive om de tijd efficiënt te besteden, ziet Maya als een belangrijke waarde van alcohol. "Anders ga ik alsmaar door en door, nu druk ik af en toe even op de resetknop. Daar heb ik die kater dan wel voor over." Als smeermiddel zou ze alcohol ook niet willen missen. Moeilijke gesprekken met haar vriend gaan makkelijker met een glas wijn, het kan een ijsbreker zijn op borrels waar je weinig mensen kent, en af en toe «is het gewoon heerlijk om samen starnakel dronken te worden."

Overigens erkent Maya wel dat de meeste van die dingen ook met een páár drankjes kunnen. Ze is er dus helemaal niet op tegen dat de norm wat verschuift en we met zijn allen net wat minder gaan drinken

'Zebra striping' wordt steeds populairder

Dat is ook waar de meeste Nederlandse gezondheidsdeskundigen die zich met dit dossier bezighouden op inzetten. Ninette van Hasselt van het Trimbos Instituut, een onafhankelijk wetenschappelijk kennisinstituut voor mentale gezondheid, alcohol, tabak en drugs, merkt dat in alcoholpreventie steeds minder ingezet wordt op de individuen met een drankprobleem en meer op de ‘drinkomgeving’. Wanneer die minder worden verleid tot drinken, komen de probleemdrinkers minder in de verleiding en drinken we met zijn allen minder. "Langzaam worden we vrijer in ‘ik drink wel of niet’", ziet Van Hasselt.

Wordt die koppeling tussen drank en bijvoorbeeld feestjes en gezelligheid minder vanzelfsprekend, dan wordt het een vrijere keuze om erbij te drinken. Voor de een betekent dat een alcoholvrij avondje, terwijl de ander zonder gêne tussendoor iets anders kan bestellen. Een fenomeen dat ‘zebra striping’ wordt genoemd, waarbij alcoholische en niet-alcoholische drankjes dus worden afgewisseld. Wat ook in opkomst is, zijn drankjes die wel het ontspannende effect van alcohol geven, maar dan zonder de toxische effecten ervan. Zo biedt het door een Britse wetenschapper opgerichte bedrijf Sentia Spirits online drankjes aan die de natuurlijke GABA-productie in de hersenen stimuleren, bijvoorbeeld voor in je mocktail, en ook de alcoholindustrie zelf heeft sinds kort interesse in dit soort stoffen voor in alcoholvrije drankjes.

Sober Clubbing: Dansen tot de zon opkomt (zonder de kater van morgen)

Simone merkt dat ze ondanks de destijds meevallende katers wel degelijk een stuk fitter is zonder drank in haar leven. "Ik ben ook veel meer met sporten bezig en dat gaat echt lekkerder dan eerst." De avonden zijn ook niet minder gezellig, omdat ze in haar vertrouwde omgeving prima zonder drankje spontaan kan zijn en een dansje wagen. Wat haar wel opvalt: dat haar drinkende vrienden tijdens een avondje uit na verloop van tijd ‘steeds meer beginnen te brabbelen’. Maar tegen die tijd gaat ze dan gewoon naar huis. Wie niet drinkt voelt eerder de vermoeidheid en haalt minder lang door.

De organisatoren van ‘sober clubbing’ feestjes ervaren dit ook. De bezoekers van deze feestjes dansen zonder invloed van drank en drugs. Stap je op zo’n event binnen dan zie je het verschil niet: mensen vermaken zich, dansen uitbundig. Maar de feestjes beginnen wel al in de middag ‘omdat mensen anders al vroeg naar huis gaan’, en verder zijn er extra zitjes en is er een zaal waar mensen onderuitgezakt op muziek van een dj kunnen chillen, vertelt organisator Marit Brom. "Omdat mensen daar gewoon meer behoefte aan hebben."

In haar eigen sociale omgeving kreeg Simone na het stoppen met drinken vooral positieve reacties. "Een paar vrienden zeiden dat ze ook zo’n ayahuasca-sessie wilden doen – al werkt het natuurlijk niet zo simpel", zegt ze. Na acht maanden probeert ze weer eens een paar drankjes. De avond is gezellig, maar ook weer niet zoveel anders dan haar nieuwe normaal. Wel voelt ze zich de volgende dag weer veel vermoeider. "Vanaf dat moment besloot ik alleen nog te drinken op gelegenheden zoals een bruiloft. Gezelligheid associeer ik nu met lekker eten, en een bijzonder drankje kan prima zonder alcohol."

Bij één vriend drinkt Simone nog steeds stiekem alcoholvrij, om vervelende opmerkingen te voorkomen. Eén keer wilde hij proeven van haar mocktail. "Door de kick van de gember miste hij de alcoholsmaak niet en hij bestelde er zelf ook eentje. Toen hij opmerkte dat-ie er wel inhakte, heb ik maar niet gezegd dat er geen alcohol in zat."