Wist je dat er in Nederland bijna twee miljoen mensen wonen met Indonesische roots? Toch hoorden we tot voor kort maar weinig verhalen over hun (familie)geschiedenis. Dit heeft alles te maken met het Indische zwijgen.
Indonesië was 350 jaar lang een Nederlandse kolonie. Na de oorlog kwamen 350.000 Indische Nederlanders naar hun 'vaderland.' Eenmaal in Nederland lag er een enorme druk op assimileren (volledig opgaan in de Nederlandse cultuur). Veel Indische Nederlanders deden er dan ook alles aan om zo geruisloos mogelijk te integreren. Zoals bij veel lotgenoten was er weinig aandacht voor hun trauma's en over hun geboorteland spraken ze amper.
Maar waar de eerste generatie Indische Nederlanders stil was, de tweede generatie zich niet altijd specifiek verdiepte in hun roots, is de derde generatie juist nieuwsgierig naar het land van hun voorouders en hun culturele erfgoed.
Batik, Beats & Bumbu
Na jaren van stilte wil de nieuwe generatie Indische Nederlanders meer weten over hun culturele erfgoed. Regisseur Claire Pijman volgde in haar documentaire Batik, Beats & Bumbu daarom een aantal creatievelingen die de reis terug naar hun roots maken. "Ik ben tweede generatie Indische Nederlander en zoals veel van mijn generatiegenoten ben ik trots op die afkomst, maar doe ik er niet specifiek iets mee", laat ze weten. "Maar toen kwam ik met mijn nichtje bij Myrthe Groot en Romee Mulder van modeatelier Guave die hedendaagse ontwerpen met batik maken. Toen paste ik een van hun bloesjes en dat deed echt iets met me. Toen voelde ik een onzichtbaar lijntje, wat toch anders is dan als ik pakweg een djellaba aan zou trekken. Aanvankelijk wilde ik een promofilmpje voor ze maken. Toen vertelden ze dat het Vfonds ter gelegenheid van tachtig jaar Indonesische onafhankelijkheid in 2025 bezig was met een tentoonstelling en het steunen van allerlei projecten over cultureel erfgoed. Daardoor viel alles samen en ontstond het idee voor een creatieve documentaire."
In de documentaire focust Claire zich op de derde generatie. "De derde generatie is zelfbewust, nieuwsgierig, ook wel kritisch. In ieder geval vaak veel meer uitgesproken dan de eerste generatie, waar de term Indisch zwijgen vandaan komt. Ze gaan anders om met de pijn van het verleden dan hun ouders en grootouders."
Binnenkort is Batik, Beats & Bumbu in de filmtheaters te zien. In deze documentaire is onder meer de band Nusantara Beat te zien. Met hun muziek – een mix van traditionele Indonesische klanken en moderne beats – verovert de band niet alleen Nederland, maar ook Indonesië. Tijdens hun eerste tour door Indonesië werden de bandleden gevolgd. Ik belde met zangeres Megan de Klerk over haar zoektocht naar haar roots, het doorbreken van Indisch zwijgen en de dromen voor Nusantara Beat.
In gesprek met Megan de Klerk
"Zeker. Ik heb de film al wel bij een eerdere vertoning gezien en ben heel blij met het resultaat. Ik vind het ook heel bijzonder dat wij als band onderdeel zijn van deze documentaire. De reis van de derde generatie die iets doet met hun roots... daar zit ik nog steeds middenin. Dat maakt het heel persoonlijk."
"Wij als derde generatie willen juist die verhalen weten, we willen onze grootouders écht leren kennen voordat het te laat is."
"Mijn oma, die ook in de documentaire te zien is, is daar wel een voorbeeld van. Ze heeft een heel moeilijke jeugd gehad, moest snel volwassen worden en heeft in een Jappenkamp gezeten. Dat soort dingen zijn heel moeilijk bij haar los te peuteren. Dat Indisch zwijgen was voor mij bijna normaal, maar sinds ik met deze band bezig ben, zie ik pas echt dat het ‘een ding’ is. Wij als derde generatie willen juist die verhalen weten, we willen onze grootouders écht leren kennen voordat het te laat is."
"Ik denk het wel. Mijn moeder is er nu ook meer mee bezig. Daarnaast zoeken we vaker de verbinding op, bijvoorbeeld door naar Pasar Malams te gaan. Dat is toch een soort klein Indonesië in Nederland. Mijn moeder komt nu ook op plekken waar ik speel en daar ontstaan dan weer gesprekken met mensen die dezelfde achtergrond hebben. Je wordt er steeds meer in meegezogen. Iets wat heel leuk is en ook voor verbinding zorgt."
"Klopt. Als kind was ik er al in geïnteresseerd en ben ik met mijn familie naar Indonesië geweest, maar qua muziek en literatuur kwam het pas echt tot leven door de band. Toen we als band gevraagd werden voor de documentaire, viel alles samen. Met de band ging ik voor het eerst op tour naar Indonesië en Claire reisde met ons mee. Het was een overweldigende tijd, maar ook een mooie. We gingen niet alleen muziek maken, maar ook verder op zoek naar onze roots."
"Ik heb er echt slapeloze nachten van gehad. Je wilt alles met respect doen en niemand beledigen. Wij spelen nummers voor jongeren waar hun ouders in de jaren '60 en '70 naar luisterden, maar dan in ons eigen jasje. Ik was bang dat mensen zouden zeggen: ‘Wat doen jullie met onze muziek?’. Maar het werd juist fantastisch ontvangen. Vooral jongeren en studenten vonden het tof. Ze zeiden dat de muziek van vroeger soms stoffig voelde, maar dat ze door ons geïnspireerd werden om ook iets met hun eigen roots te gaan doen. Dat muziek zo verbindt, is het mooiste wat er is."
"Voor de band waren dat de shows en de jamsessies met lokale studenten. Maar persoonlijk was het heel emotioneel om het huis van mijn oma op te zoeken. Om de plek te zien waar zij als klein meisje rondliep en ukelele speelde. Toen viel alles op zijn plek."
"Nee, ze blijft een typische, bescheiden Indische vrouw. Ze vindt het spannend en is misschien een beetje bang om die plek in te nemen. Ik heb nog geen liedje met haar geschreven, maar ik denk dat ik nu een liedje over haar ga schrijven. Over haar bescheidenheid en de geslotenheid die tegelijkertijd zoveel liefde herbergt. Ik ga haar niet dwingen, maar de wens blijft."
"Ik hoop dat het de community vergroot. Dat mensen meer met elkaar in gesprek gaan, ook over de minder fijne dingen. En dat geldt niet alleen voor mensen met Indonesische roots. Iedereen is wel op een bepaalde manier verbonden. Ik hoop dat de film voor verbinding zorgt."
"Ja, dat is bizar! We mogen weer op Lowlands spelen en ook weer in een grotere tent. Soms word ik overrompeld door alles wat op ons afkomt, dus ik leef een beetje met de dag. In augustus gaan we weer terug naar Indonesië voor een groot festival: Sound Project. Mijn droom is om uiteindelijk fulltime muziek te kunnen maken met deze ‘tweede familie’. We zijn nu volop nieuwe muziek aan het schrijven, dus er komt nog veel moois aan."
Batik, Beats & Bumbu is nu te zien in de Nederlandse filmtheaters.