Anne: 'Ik schreef een boek over mijn mans adoptieverhaal'

Annes man Winalt is geadopteerd, en dat had de nodige gevolgen voor hun relatie. Hij ging op zoek naar zijn roots en zij scheef er een boek over: De zoon. 'Hij had het gevoel dat hij geen bestaansrecht had.'

Anne: "Toen ik dertig jaar geleden een relatie kreeg met Winalt, vertelde hij al snel dat hij was geadopteerd en op zoek was naar zijn biologische moeder. In eerste instantie nog zonder veel succes. Later was er met behulp van het FIOM (Federatie van Instellingen voor de Ongehuwde Moeder en haar kind, red.) toch een mogelijkheid om zijn moeder een brief te sturen."

Enorme teleurstelling

"Hij had altijd gedacht dat zijn vader de grote spelbreker was geweest, een eikel van een man die zijn moeder zwanger had laten zitten. Maar de reactie van zijn moeder werd een enorme en onverwachte teleurstelling. Dat heeft grote gevolgen gehad voor hem als persoon en heeft hem echt gebroken. Hij had het gevoel dat hij geen bestaansrecht had en er totaal niet toe deed."

Moeite met hechten

"Winalt is geboren in Oostenrijk, maar werd op zijn derde geadopteerd door een gezin in Nederland. Hoewel zijn adoptieouders het beste met hem voor hadden, heeft hij toch altijd een bepaalde basis gemist en worstelde hij met grote vragen: Op wie lijk ik? Waarom ben ik afgestaan? Dit soort essentiële dingen werken door in je hele leven. Zo merkte ik in onze relatie dat hij moeite had om zich te hechten. Niet zo gek als je nagaat dat hij ruim drie was toen hij werd geadopteerd, want de periode vóór die leeftijd is bepalend voor een veilige hechting."

"Opeens werd hij voorgesteld aan twee wildvreemde mensen uit Nederland, die hij niet verstond en die ineens de taken van zijn vaste verzorgster overnamen. Binnen een week ging hij met hen mee naar Nederland en moest hij afscheid nemen van wat tot dan toe voor hem vertrouwd was. Zijn moeder vertelt nog weleens hoe hij in het begin niet kon stoppen met huilen en bewegen in bed, en dat zijn vader hem uit pure wanhoop dan maar vastbond om hem stil te houden."

"Ik denk dat dit allemaal behoorlijk traumatisch voor hem is geweest. Niet voor niks heeft hij gekozen voor een baan op zee. Ver weg van alles en iedereen, zodat hij daar niet over hoefde na te denken."

Sterke kinderwens

"Uiteindelijk had Winalt zo’n grote wens om kinderen te krijgen en een eigen gezin te stichten om zijn bloedband door te geven, dat alles daarvoor moest wijken. Ik was er nog niet helemaal aan toe, maar besloot toch mee te gaan in zijn beslissing. Helaas kreeg ik een aantal miskramen, die ik helemaal alleen moest verwerken omdat hij ver weg op zee zat. Ik besloot dat het zo niet verder kon."

"Samen spraken we toen af dat hij de komende tijd in Nederland zou gaan werken, zodat we samen onze kinderwens in vervulling konden laten gaan. Dat lukte, en ik werd zwanger van onze zoon. Al snel na de geboorte van onze zoon merkte ik dat Winalt nog steeds worstelde met allerlei vraagstukken over zijn jeugd. Ik maakte me daar zorgen over en bood aan om samen met hem op zoek te gaan naar zijn roots. ‘Jouw verhaal is gewoon nog niet rond’, zei ik tegen hem. Was het geen goed idee om op zoek te gaan naar zijn vader? En zo geschiedde."

Op zoek naar zijn roots

"We haalden de papieren op bij zijn adoptieouders en vertelden waarmee we bezig waren. Dat begrepen zij gelukkig heel goed. Met de gegevens van het kindertehuis zijn we toen plompverloren naar Wenen gereden. Het voelde echt als zo’n Spoorloos-moment. We hadden het geluk dat het kindertehuis er nog was."

"Mijn man belde heel zenuwachtig aan en zei: ‘Ik heb hier ooit gewoond en vroeg me af of er nog iets bewaard is gebleven’. Tot onze grote verbazing mochten we meteen naar binnen en konden we het archief induiken. Daar vonden we allerlei documentatie en zag hij voor het eerst van zijn leven de achternaam van zijn vader zwart op wit staan."

"De oude verzorgster van het kindertehuis keek hem aan en vroeg met tranen in haar ogen: 'Berli?' Zo noemde ze hem vroeger altijd."

"Een nog grotere verrassing kregen we toen een oude medewerkster van het tehuis opeens voor ons in de gang stond en hem herkende. Ze had hem jaren verzorgd. Ze keek naar Winalt en zei: ‘Berli?’ Dat is het Duitse woord voor beertje. Zo noemde ze hem altijd. Ik heb mijn man niet vaak zien huilen, maar dit was zo’n moment."

"Met de gegevens die we kregen, zijn we letterlijk telefoonboeken door gaan spitten, maar echt verder kwamen we niet. Met hulp van het Rode Kruis hebben we later alsnog binnen een paar maanden het woonadres van zijn vader kunnen bemachtigen. Winalts vader wilde zijn zoon heel graag ontmoeten, en in de zomer van dat jaar zijn we opnieuw naar Oostenrijk gereden."

Kop in het zand

"Toen we kwamen aanrijden in het dorpje waar zijn vader zou wonen, zagen we midden op straat een man staan. We wisten allebei meteen: dat moet hem zijn! Hij leek zo erg op Winalt en had hetzelfde postuur en precies zo’n houding. We zijn naar binnen gegaan en Winalt heeft lang met hem gesproken. Weten hoe het is gegaan en op wie hij lijkt, heeft Winalt meer rust gegeven."

"Toch blijft het voor hem pijnlijk en moeilijk te verkroppen dat hij niet gewenst was. Het heeft echt tijd nodig gehad om te leren dat dit niets zegt over wie hij is. Hij was enorm onzeker over zijn eigen rol als vader. Als hij het allemaal niet meer wist, koos hij er meestal voor om te doen wat hij altijd deed: zijn kop in het zand steken en wegwezen. Letterlijk. Werken, de kroeg in, leven alsof je niet getrouwd bent. Hij vergoelijkte dat door te zeggen: ‘Dat kan toch ook niet anders met biologische ouders die hun ouderrol niet pakten. Ik heb hun genen.'"

"Soms maakte hij er echt een puinhoop van en dat veroorzaakte veel onrust in ons gezin. Hij was grenzeloos in dingen: tot diep in de nacht stappen, lange reizen aannemen waardoor hij erg weinig thuis was, dat soort dingen. Ik voelde me in die periode erg alleen. ‘Het is Anne en de kinderen en dan heel lang niets’, zei ik weleens. We leefden als twee eilanden in één gezin. Ik had het me zo anders voorgesteld. Ik had verwacht dat Winalt zich helemaal op zijn vaderrol zou storten, juist omdat hij dat zelf zo gemist had, maar dat bleek verre van werkelijkheid."

"Wat ook niet hielp, was dat onze dochter kort na de geboorte door een medische misser zwaar beperkt raakte en in een rolstoel terechtkwam. Winalt vond het moeilijk om de verzorging van de kinderen op te pakken, en ook toen ze geen baby meer waren, nam hij nauwelijks initiatief om iets leuks met ze te doen. Hij vond het al moeilijk om ze op te tillen toen ze klein waren. Ik weet zeker dat hij veel van zijn kinderen hield, maar hij was gewoon niet in staat om te verbinden en invulling te geven aan zijn vaderrol. Het was pure onmacht. Ook in de relatie met mij gaf hij vaak niet thuis. Hij kon gewoon niet die diepere connectie met me aangaan."

Moeder, vrouw en therapeut

"Maar aan de andere kant was hij juist heel claimerig ten opzichte van mij, en was hij heel bang dat ik hem zou verlaten. Ik zei weleens: ik moet jouw moeder, de moeder van onze kinderen, jouw vrouw én therapeut zijn. Waar ben jij voor mij en ons gezin? Aan alle kanten was hij bezig met het boycotten van zijn eigen geluk. Maar toen ik erachter kwam dat hij ook nog begon te drinken om zijn problemen uit de weg te gaan, heb ik hem een ultimatum gesteld. Ik moest ook goed voor mezelf zorgen en mezelf nog in de spiegel kunnen aankijken. Hoe groot mijn begrip ook was, ik kon en mocht niet alles accepteren. Ik was er ook nog en ik mocht meer commitment van Winalt verlangen."

"We spraken af dat hij in therapie zou gaan. Eerst alleen en later ook met mij samen. Het scheelde een haar of onze relatie had het niet overleefd. Die therapie heeft gelukkig goed geholpen. In de relatie met mij is Winalt gegroeid en hij heeft zijn vaderrol op weten te pakken. Het heeft natuurlijk tijd gekost, maar de therapeut heeft veel knopen kunnen ontrafelen en hem inzichten gegeven in onze relatie."

Geweldige vader

"Het is geweldig om te zien hoe Winalt nu met onze kinderen is. Ze kunnen op hem rekenen en mogen zijn wie ze zijn. Hij staat als een leeuw voor hen. Ik ben trots op hem dat hij zo’n draai heeft weten te maken als vader."

"Winalt heeft nog wel contact met zijn vader, maar al met al is het toch een beetje een teleurstelling. Zijn vader is een lieve en zacht- aardige man, maar zijn vrouw vindt het moeilijk en wil liever niet dat hij contact heeft met zijn zoon. Mijn man doet erg zijn best om er twee keer per jaar naartoe te gaan, want zijn vader is inmiddels op leeftijd en hij vindt dat belangrijk, maar makkelijk is het niet."

"Soms wordt er over geadopteerde kinderen gezegd dat ze geen wortels, maar wel vleugels hebben. Dat zie ik bij Winalt ook nog steeds. Hij zal altijd blijven 'vliegen' omdat hij een bepaalde basis mist. Gelukkig gaat het nu tussen ons heel goed; onze relatie is stabiel. Ik weet dat zijn liefde voor mij altijd oprecht was."

Boek schrijven

"Ik vond het ook heel bijzonder dat hij zelf met het idee kwam om een boek te schrijven over zijn verhaal. En dat voor iemand die heel gesloten is en al helemaal niet graag spreekt over een onderwerp dat zo precair is. Daaruit spreekt zoveel liefde voor mij. Hij gaf me het vertrouwen om zijn verhaal op te schrijven. Ik heb het hem natuurlijk laten lezen voordat het naar de uitgever ging. Hij vond het mooi, maar ook wel confronterend."

"In de media worden regelmatig discussies gevoerd over adoptie, maar ik denk dat wij door alles wat we hebben meegemaakt daar inmiddels anders in staan. Toen we zelf moeite hadden om kinderen te krijgen, hebben we de mogelijkheid van adoptie weleens overwogen. Maar met de wetenschap van nu zouden we daar geen moment meer over nadenken. Mijn man heeft weleens gezegd: hoe was mijn leven gelopen als ik niet was geadopteerd en gewoon was opgegroeid in het kindertehuis? Het is dubbel: natuurlijk is het mooi als je een kind echt een betere toekomst kunt bieden, maar adoptie moet zeker niet altijd maar kunnen. En al helemaal niet op zo’n late leeftijd bijvoorbeeld."

"Toen wij gingen trouwen, gaf mijn moeder Winalt een zilveren kompas cadeau. Dat was vóórdat dit hele verhaal speelde. Ze zei er toen bij: 'Ik hoop dat je altijd de weg naar huis kunt vinden.' Achteraf gezien waren haar woorden profetisch op zoveel vlakken. Gelukkig lijkt hij inmiddels die weg naar huis echt gevonden te hebben."

Het boek ‘De zoon’ van Anne van Zwieten is te koop in de (online) boekhandel, € 22,95 (Uitgeverij September)