Waarom vriendschap de allerbeste en leukste methode is om langer te leven

Als het om gezond ouder worden gaat, zijn we vooral bezig met dagelijks genoeg bewegen en voldoende groenten binnen krijgen. Gerontoloog Sarah Harper, oprichtster van het Institute of Population Ageing aan de Universiteit van Oxford, benadrukt in haar blog echter dat onze sociale relaties een minstens zo grote impact hebben op het verouderingsproces.

Tijd doorbrengen met vrienden en het onderhouden van een hecht sociaal netwerk helpt aantoonbaar om cognitieve achteruitgang te vertragen, vermindert de kans op depressie en verlaagt het risico op chronische ziekten. Regelmatig contact met dierbaren is een van de meest aangename manieren om ons welzijn te ondersteunen.

Alleen of eenzaam

Binnen de wetenschap is het belangrijk om twee begrippen goed uit elkaar te houden. Sociaal isolement is een objectieve, uiterlijke situatie waarin iemand feitelijk heel weinig contacten heeft. Eenzaamheid daarentegen is een subjectieve, innerlijke ervaring; het knagende gevoel dat je de diepe verbinding met de mensen om je heen mist. Dit verklaart waarom je je zelfs in een druk gezelschap of op een feestje intens eenzaam kunt voelen. De Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) beschouwt dit gebrek aan betekenisvolle relaties, met name onder ouderen, inmiddels als een serieus probleem voor de volksgezondheid.

Wat chronische eenzaamheid doet met je lichaam

Wanneer eenzaamheid langdurig aanhoudt, reageert het menselijk lichaam hierop met een biologische stressreactie. Epidemioloog Emiel Hoogendijk van het Amsterdam UMC deed uitgebreid onderzoek naar de relatie tussen ons sociaal functioneren en fysieke kwetsbaarheid. Chronische eenzaamheid verhoogt de stresshormonen in het bloed, wat wordt geassocieerd met hogere ontstekingswaarden en een stijging van de bloeddruk. Bovendien tast deze aanhoudende stress op de lange termijn het immuunsysteem aan, waardoor je vatbaarder wordt voor ziektes. Mensen die zich sociaal niet verbonden voelen, vallen daarnaast vaker terug in minder gezonde leefgewoonten. Ze slapen gemiddeld slechter, bewegen minder en koken minder vaak een voedzame maaltijd voor zichzelf.

De sigarettenvergelijking

Eenzaamheid zou net zo schadelijk zijn voor je gezondheid als het roken van vijftien sigaretten per dag. Deze vergelijking is afkomstig uit een bekende overzichtsstudie van onderzoeker Julianne Holt-Lunstad uit 2010. Hoewel deze metaforische uitspraak van de Amerikaanse Surgeon General Vivek Murthy nuttig is om de aandacht op het probleem te vestigen, plaatsen wetenschappers hier inmiddels wel de nodige kanttekeningen bij.

Uitgebreide analyses tonen aan dat het effect van eenzaamheid reëel en schadelijk is; sociaal isolement verhoogt het risico op vroegtijdig overlijden met 25 tot 50 procent. Dit effect is echter kleiner dan het directe risico van roken. Daarnaast verloopt een groot deel van de gezondheidsschade indirect via de bijbehorende ongezonde gewoontes. Ook is alleen zijn niet per definitie schadelijk; een bewust gekozen moment van solitude kan juist heel verkwikkend en rustgevend werken.

Verbinding als basis van een gezonde leefstijl

Het ervaren van eenzaamheid is geen persoonlijke fout of een zwakte, maar een biologisch signaal van ons lichaam dat aangeeft dat we een fundamentele behoefte missen. Net zoals honger ons vertelt dat we moeten eten, herinnert eenzaamheid ons eraan dat we verbinding nodig hebben om te overleven. Het herstellen van die verbinding hoeft gelukkig niet ingewikkeld te zijn.

Het begint vaak al bij een klein gebaar; een kort telefoontje naar een vriend, een praatje met de buurman of het drinken van een kop thee met een bekend gezicht. Door menselijk contact te prioriteren naast gezonde voeding en beweging, leg je de allerbeste basis voor een vitaal, gelukkig en lang leven.